Balaǵat jasına tolǵan, aqıl-esi pútin hár bir musılman er hám hayalǵa Ramazan ayında oraza tutıw – parız esaplanadı. Ramazan – barlıq musılman ushın qasiyetli bereketli ay. Adamdı jaman oylar menen jaman háreketlerden tıyatuǵın oraza da usı ayda tutıladı. Mıń aydan da qayırlı Qádir túnin de hámme Ramazan ayında kútedi.
Ramazan – tań atqannan kún batqanǵa deyin tek jep-ishiwden ǵana emes, gúna islerden, jamanlıqtan tıyılıw ayı. Negizinde, kúni boyı ash júrip oraza tutıw qıyın emes. Eń qıyını on eki múshemizge oraza tutıw. Hádis sháriyfte: "Kimde-kim jaman sózi menen jaman is-háreketten tıyılmasa, onıń awqat jewden hám suw ishiwden tıyılǵanı Allah taalaǵa hesh bir keregi joq", degen. Demek, dene aǵzalarımızdı keri is-háreketten awlaq uslaw – oraza talaplarınıń biri.
Orazanıń adam balasına beretuǵın paydası júdá zor. Payǵambarımız sallallahu alayhi wa sallam bılay deydi: "Kimde-kim isenim menen, sawabın Allah taaladan úmit etip, Ramazan orazasın tutsa, ótken gúnaları keshiriledi".
Eń aldı menen, otız kún oraza adamnıń minez-xulqın dúzeydi. Ramazan ayındaǵı oraza kózdi haramǵa qarawdan, tildi ótirik penen ósek-jalǵan aytıwdan, qulaqtı kereksiz nárselerdi tıńlawdan, asqazandı artıqsha jep-ishiwden, qol menen ayaqtı jaman jerge barıwdan qorǵaydı. Oraza mudamı Allah taalanı esimizge salıp turadı, juwapkershilik sezimin arttıradı.
Oraza adamdı miyrim-shápáátli bolıwǵa, mútáj insanlarǵa qol ushın sozıwǵa úyretedi. Dáwletli adam oraza tutsa, ashlıqtıń ne ekenin túsinedi. Turmısı tómen kámbaǵaldıń qıyınshılıǵın ádewir jaqsı sezinedi, olarǵa miyirbanshılıǵı oyanıp, járdemlesedi. Allah taalaǵa kóbirek shúkirshilik etiwdi úyrenedi.
Bunnan bólek, oraza tutıw adamnıń densawlıǵın jaqsılaydı. Denedegi as sińiriw aǵzaları orazanıń arqasında tazarıp, dem aladı. Ramazannan keyin jaqsı jumıs isleydi. Alımlar orazanıń densawlıqqa júdá paydalı ekenin anıqlaǵan.
Oraza adamdı sabırlı bolıwǵa úyretedi. Ózin iship-jewden bas tartıwǵa úyretken adam ómirinde ushırasatuǵın mashqalalar menen qıyınshılıqlarǵa sabır etip, tózimli boladı. Qayǵı-hásiretke de shıdam bere aladı. Allah taala bárshemizdi oraza ayı bolǵan Ramazan ayına jetkerip, bul ayda Jurtımızǵa, shańaraqlarımızǵa qut-bereketlerin jawdırsın.
Muhammad ibn Ahmad al Beruniy
orta arnawlı islam bilim jurtı
oqıtıwshısı Bahadır Abdiramanov