Házirgi kúnde salafiyler tárepinen kóteriletuǵın máselelerden biri namazda imamǵa uyıǵan adam «Fatiha» súresin qiráát qılıwı máselesi bolıp esaplanadı. Salafiylerge kóre, jáhriy (dawıslap) oqılatuǵın namaz bolsa da, maxfiy (ishinen) oqılatuǵın namaz bolsa da imamǵa iqtida qılǵan adam «Fatiha» súresin ózi ishinen oqıwı parız, deydi. Olar buǵan Imam Buxariy hám basqa muhaddisler ráwiyat qılǵan Payǵambarımız alayhissalamnıń:
«Fatihanı oqımaǵan adamnıń namazı namaz bolmaydı», degen hádisin dálil qıladı.
Negizinde bolsa, hanafiy mázhábinde imam qiráát qılıp atırǵan waqıtta oǵan iqtida qılǵan (uyıǵan) adam ishinen qiráát qılıwı makruhi tahriymiy ámel esaplanadı. Ásirese, imam jáhriy qiráát qılǵanda iqtida qılǵan adam onı tıńlawı wájib. Sebebi Allah taala Arof súresinde:
«Quran tilawat qılınǵanda onı tıńlań hám tınısh turıń. Qánekey, reyim qılınsańız!» - degen (204-ayat).
Ibn Járir, Ibn Ábiw Hatım, Ibn Mardawayh hám Ibn Asakirler Ábiw Hurayra razıyallahu anhudan bul ayat sahabalar namazda Rasulullah sallallahu alayhi wasallamnıń artında turıp, dawıslap qiráát qılǵan gezinde názil bolǵanın ráwiyat qılǵan. Demek, bunnan namazda imam qiráát qılǵanda oǵan iqtida qılǵan adam imamnıń qiráátin tıńlawı hám tınısh turıwı lazım ekeni kelip shıǵadı.
Salafiyler tárepinen joqarıda keltirilgen «Fatiha» súresin oqıw lazım ekenin ańlatatuǵın hádis hám onnan basqa ráwiyatlarǵa hanafiy ulamalarımız «Bul hám bunnan basqa usı mazmundaǵı hádisi sháriypler jalǵız namaz oqıp atırǵan adamǵa tiyisli», deydi. Sebebi kóplegen hádislerde imamnıń qirááti oǵan iqtida qılǵan adam ushın da jeterli ekeni anıq aytılǵan. Máselen:
Ábiw Hurayra razıyallahu anhudan ráwiyat qılınǵan hádiste Rasulullah sallallahu alayhi wasallam bılay degen:
«Imam iqtida qılıw ushın tayınlanǵan. Solay eken, ol qiráát qılǵanda sizler tınısh turıń» (Imam Ábiw Dawıt hám Imam Nasaiy ráwiyat qılǵan).
Jábir razıyallahu anhudan ráwiyat qılınǵan hádiste Nábiy alayhissalam:
«Imamnıń qirááti oǵan uyıǵan adam ushın da qiráát», - degen. (Imam Ibn Maja ráwiyat qılǵan).
Ata ibn Yasardan ráwiyat qılınadı:
Ol Zayd ibn Sábittan imam menen (namazda) qiráát qılıw haqqında soradı. Sonda ol: «Hesh bir nársede imam menen birge qiráát qılıw joq», dep juwap berdi. (Imam Muslim ráwiyatı).
Sháqiyq ibn Salamadan ráwiyat qılınadı:
Bir adam Abdullah ibn Masud razıyallahu anhudıń aldına kelip: «Háy Ábiw Abdurahman, imamnıń artında qiráát qılaman ba?», dep soradı. Sonda ol: «(Imam oqıp atırǵan) Quranǵa qulaq tut. Sebebi namazda seni bánt qılatuǵın nárse bar. Imamnıń ózi saǵan jeterli», dedi. (Imam Abdurrazzaq hám Imam Ibn Ábiw Shaybalar ráwiyat qılǵan).
Ulıwma alǵanda, buǵan uqsaǵan kóplegen ráwiyatlardı keltiriwge boladı. Imam Ábiw Hanifa rahmatullohi alayhtıń ustazı bolǵan tanımal tabein Imam Shabiy bılay deydi: «Men Bádrde qatnasqan sahabalardıń jetpisin kórdim. Olardıń barlıǵı imamǵa iqtida qılǵan adamnıń qiráát qılıwınan qaytaratuǵın edi» («Fathu babil inaya» kitabı).
Juwmaqlap aytatuǵın bolsaq, joqarıdaǵı ayat hám hádislerden anıq kórinip turǵanınday, imamnıń artında iqtida qılıwshılar qiráát qılmawı kópshilik sahabalardıń tutqan jolı eken. Sonıń ushın da hanafiy mázhábimiz faqihleri imam jahriy (dawıs shıǵarıp) qiráát qılǵanda da, maxfiy (ishinen) qiráát qılǵanda da oǵan uyıǵan adam qiráát qılıwı jayız emes, degen.
Karamatdin Najimatdinov
Muhammad ibn Ahmad al-Beruniy
orta arnawlı islam bilim jurtı mudarrisi