
Ata – ana bolıw úlken baxıt. Bul baxıtqa miyasar bolǵanlar da bolmaǵanlar da bar. Balanıń qanday bolıp kámalǵa keliwi ata-ananıń qanday órnek bolǵanınıń jemisi esaplanadı. Ata-ana ibratı jámiyet keleshegin belgilep bereri sózsiz. Ata-ana aldında sonday quramalı, dawamlı wazıypa turar eken, onıń juwapkershiligin seziniwi lazım.
Muqaddes dinimizde balalar tárbiyası ata-analardıń eń juwapkerli hám uzaq dawam etetuǵın minnetleri esaplanadı. Basqa minnetler ayırım bir islerdi qılıw menen juwmaqlansa, perzent tárbiyası dawamlı bolatuǵın juwapkerli islerden. Negizinde, ata-ananıń usı perzentti Allah taala olarǵa bergeni ushın qılatuǵın shúkirleri de usı perzentti tárbiyalawday úlken isti moyınlarına alıp, juwapkershilikli halda atqarıwları menen boladı.
Tárbiya arabsha sózden alınǵan bolıp, «ósiriw, dúzetiw, zıyada qılıw» mánilerin ańlatadı. Imam Bayzawiy tárbiya haqqında bılay degen: «Tárbiya bir nárseni ástelik penen kámalǵa jetkeriwge aytıladı».
Allah taala hár bir nárseni sebepleri menen jaratqan. Jas bala bir gúl, náwshe sıyaqlı, eger waqtında tárbiya berilmese, soladı ya qıysıq bolıp ósedi. Perzent te tap sonday. Óz waqtında tárbiya berilmese, jámiyette óz ornın tabalmay, qıysıq joldan júreri tábiiy. Sonıń ushın da, dinimizde perzent tárbiyasına úlken itibar berilgen.
Perzent tárbiyalaǵanda ata-ana olarǵa hadal taǵam iship-jegiziwi kerek, taqwalı bolıwına itibarlı bolıwı, miyirman, ǵamxor bolıwı lazım. Paraxorlıq, urlıq, aldaw jolı hám basqa da haramnan tabılǵan qarjıdan azıqlandırmaw shárt.
Tárbiyanıń bir bólegi – balaǵa jaqsı ádep úyretiw. Ádep – bul maqtawǵa ılayıq sóz hám ámellerdi qılıw, jaqsı minez-qulıqlardı uslaw, ózińnen úlkenlerdi húrmetlep, kishilerdi izzet qılıw, perzentke bir nárse alıp beremen dep aldamaw hám t.b. isler kiredi. Payǵambar alayhissalam óziniń múbárek hádisi sháriyfleriniń birinde: Abdullah ibn Amir razıyallahu anhudan ráwiyat qılınadı: «Bir kúni Payǵambar alayhissalam úyimizde otırǵanında, anam meni shaqırıp: Beri kel, bir nárse beremen, - dedi. Sonda Payǵambar alayhissalam oǵan: «Ne bermekshiseń?» - dedi. Men xurma bermekshi edim, - dedi. Sonda Payǵambar alayhissalam oǵan: Biraq, oǵan hesh nárse bermegenińde, saǵan ótirik jazılar edi», dedi. Bul hádisi sháriyfte ananıń bir awız sózi de bala tárbiyasında úlken tásiri bar ekeni aytılmaqta.
Ata-ana balalarına jaqsı sıpatlarda órnek bolıwı menen birge, olarǵa ádeplerdi qunt penen, zerikpesten úyretip barıwı zárúr. Sebebi, ata-ananıń perzentlerge beretuǵın nárseleriniń ishinde eń qımbatlısı hám zárúri ádep esaplanadı. Said ibn Os razıyallahu anhudan ráwiyat qılınadı: Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam: «Hesh bir áke óziniń perzentine jaqsı ádep úyretiwden artıq hádiya qıla almaydı», dedi.
Bala ata-anası aldındaǵı amanat bolıp, onıń qálbi taza gáwharday boladı. Eger ol jaqsılıqqa úyretilse, jaqsı bolıp ósedi. Usınday etip tárbiyalaǵanı ushın, onıń sawabı ata-anasına hám tárbiyashılarına jetedi.
Allah taala bárshelerimizdi usınday mashaqqatlı hám perzent tárbiyalawday ullı jolda tawsılmas kúsh-jiger inám etsin.
Jalalatdin Abdirazakov, Muhammad ibn Ahmad al-Beruniy orta arnawlı islam bilim jurtı direktorı