Turmısımızda kóp márte fobiya sózine dus kelemiz. Fobiya (phobia) negizi sózlikte "Bir nárseden qorqıw" degen mánini ańlatadı. Fobiyanıń túrleri kóp, máselen: gidrofobiya – suwdan qorqıw, aerofobiya – samolyottan qorqıw, spayderfobiya – órmekshiden qorqıw…
Biraq, mine bir neshe jıllardan berli, fobiyalar qatarında Islamofobiya da tez-tez tilge alınbaqta. Eger Islam sóziniń túp mánisine názer salsaq, onıń negizi "Tınıshlıq" degen ańlatıwın bilemiz. Demek, Islam tiykarı tınıshlıq eken, onda Islamofobiya – "Tınıshlıqtan qorqıw" bola ma?! Insanlar ásirler dawamında dúnya besigin óziniń iygilikli pikirleri menen shayqap kelgen haq dinnen qorqıp, onnan júz buradı ma?! Ne sebepli dáslep Evropada, áste-aqırın Aziya jasları arasında bul túsinik en jaymaqta? Bunıń sebebin biliwdi qálesek, házirgi kúnde musılmanlar jasawshı aymaqlarda júz berip atırǵan hádiyseler, yaǵnıy júz berip atırǵan urıslar menen tereń tanısıwımız lazım.
Waqıyalıqlarǵa tereń názer taslaytuǵın bolsaq, tiykarǵı ayıpdar etip, musılmanlar kórsetilgenligine gúwa bolamız. Biraq, urıslar nátiyjesinde jábir kórgen, nabıt bolǵanlar da musılmanlar ekenligin kim qalay túsindirip bere aladı?
Negizinde Islam tınıshlıq hám amanlıq dini. Islamnıń muqaddes derekleri esaplanǵan – Quranı káriym hám hádisi sháriyflerde kóp márte insanlar jer júzinde buzǵınshılıq qılmay, óz-ara tatıw jasawları kerekligi atap ótilgen. Atap aytqanda, Baqara súresiniń 60-ayatında bılay delinedi:
Esleń, (háy Israyıl áwladı!) Muwsa óz qáwimi ushın suw soraǵanda, «Hasań menen tastı ur!» dedik. Keyin, onnan on eki bulaq atılıp shıqtı. (On eki qáwimnen) hár bir qáwim óziniń suwın bilip (bólip) aldı. (Biz:) «Allah bergen ırısqıdan jep-ishiń, Jer betinde buzǵınshılıq qılmań!»– dedik.
Islamda tınıshlıq – insan qálbiniń tınıshlıǵınan baslanadı. Bende óz Párwardigarı, jaratılıs hám aqıret haqqındaǵı sap hám durıs Islam itiqadı menen ǵana qálb tınıshlıǵına erise aladı. Keyin bul tınıshlıq shańaraqqa, soń qońsı-qobalar arasına, jurt arasına kóship, aqırı Islam kózlegen tınıshlıqta pútkil dúnya tınıshlıǵına erisiledi.
Diniy motivtegi jınayatshılıqtıń kóbeyiwi tek musılmanlarǵa emes, bálki pútkil Evropadaǵı qáwipsizlik hám turaqlılıqqa óz unamsız tásirin kórsetedi. Islamofobiyanıń ósiwi – Evropa jámiyetlik turmısınıń barlıq tarawlarında, sol qatarı, isbilermenlik, bilimlendiriw h.t.b tarmaqlarda anıq kórinbekte.
Islamofobiya – túsinigi, yaǵnıy Islam dininen qorqıw, Islam xaqqında natuwrı, unamsız kózqarasqa iye bolıw mánilerin ańlatadı. Búgingi globallasıw keńeyip baratırǵan dáwirde hár qanday ideanı keń tarqalıwında ǵalaba xabar qurallarınıń ornı úlken boldı. Internet tarmaǵında bunday unamsız halatlardı baqlaw múmkin. Bazı jawız kúshler bul tarmaqta ele sanası tolıq qáliplesip úlgermegen jaslardı óz torına ilip, jalǵan wádeler berip, olardan ózleriniń jaman maqsetleri jolında paydalanbaqta. Bul bolsa, keń ǵalaba xalıq arasında Islam dininiń insanpárwarlıq ideasın abıraysızlandırıwǵa sebep bolmaqta. Usınday sebeplerden ayırımların keltirip ótsek:
1. Islam dini tek zulımlıqqa shaqıradı degen pikirdiń payda bolıwı. Buǵan islam dininiń tariyxı hám tálimatın jaqsı bilmey turıp onı nadurıs túsindiriw, onı buzıp kórsetiw islamnan qorqıwǵa sebep bolmaqta. Sonıń ushın da, islam dininiń túp mánisin jaqsı bilmey turıp, hár qanday máseleler aytıw yaki túsindiriw múmkin emes. Bunday halatlar adamlar arasında islam dinine nadurıs kózqaras penen qarawǵa yaki hár qıylı buzǵınshı kúshlerdiń islam atınan is alıp barıwǵa qolaylıq jaratadı. Bul bolsa, islam dinine unamsız múnásibetlerdi taǵı da kúsheyiwine, yaǵnıy Islomofobiyanıń ósiwine sebep boladı.
2. Islamofobiyanıń taǵı bir kórinisi musılmanlar ibadatxanaları – meshitlerde qoparıwshılıq isleriniń ámelge asırılıwı.
Evropa mámleketlerinde musılman adamlardıń arzan isshi sıpatında kirip keliwi musılman mámleketlerinde ǵalaba háreketlerdiń ótkeriliwi, Islamofobiyanıń júzege keliwine sebep bolmaqta.
Muhammad ibn Ahmad al Beruniy orta arnawlı islam bilim jurtı talabası Idrisov Abdulkabir