
“Salaf” sózi terminologiyada – “aldın jasap ótkenler”, “ájdadlar”, degen mánilerdi aӊlatadı. Sháriyatta bolsa, belgili bir dáwirde jasaǵan insanlar jámiyetine aytıladı. Yaǵnıy Payǵambar alayhissalam zamanında hám onnan keyingi eki ásirde jasaǵan musılmanlar “salafi salihlar”, yaǵnıy “salih ájdadlar” dep atalǵan. Bul haqqında Payǵambar alayhissalam óziniӊ hádisi sháriyfleriniӊ birinde:
Abdullah ibn Masud razıyallahu anhudan ráwiyat qılınadı: Nábiy sallallahu alayhi wa sallam: “Eӊ jaqsı dáwir meniӊ dáwirim, soӊ olardan keyingisi, soӊ keyingi dáwir. Soӊ jáne sonday insanlar keledi, olardıӊ guwalıǵı antlarınan, antları bolsa, guwalıqlarınan ozıp ketedi” dedi. Imam Buxarıy hám Imam Muslim ráwiyatı.
Usı hádiske sholıw jasap ulamalar, Payǵambar alayhissalam zamanınan hám onnan keyingi eki ásirde jasaǵan musılmanlar “salafi salih” yaǵnıy “salih ájdadlar” dep táriyp beredi. Usı úsh ásirden keyin jasaǵanlarǵa bul atama berilmeydi hám qollanılmaydı deydi.
Áhli súnná wál jámáá alımları salafi salihlardan keyin jasaǵan musılmanlardı “xalaflar” yaǵnıy “keyingiler” dep ataǵan. Xalaf yaǵnıy keyingi jasaǵan alımlar terek óz tamırınan azıqlanǵanınday xalaflarda salafi salihlardıӊ pikiri hám kóz-qarasları menen qáliplesedi.
Soӊǵı jıllarda “salafi salihlarǵa ergesiwdi” dawa qılıp, ózlerine uran qılıp shıǵıp atırǵanlar aqida hám fiqhiy máselerde dáslepki úsh ásirge ergesiwin aytsa da, olardıӊ tiykarǵı ideyaları 18-ásirdiӊ ortasında jasap ótken Muhammad ibn Abdulwáhhabtıӊ mútássip pikirlerine qurılǵan. Muhammad ibn Abdulwáhhabtıӊ pikirleri bolsa, Islam dininiӊ birinshi ret bóliniwine sebep bolǵan xawarijler aǵımınıӊ pikir hám kóz-qarasları menen toyınǵan.
Bul aǵım aǵzaları diniy máseleniӊ sheshimin tabıwda tek ayatlar hám hádislerdi tolıq keltirmesten, shala aytıp, olarǵa júzeki jantasıp, mashqalaǵa juwap tapqanday qılıp kórsetedi ózlerin. Olardıӊ bul usılı xalıqqa aӊsat túsinilgendey bolıp, durıstay bolıp kórinedi. Olar usı jol arqalı da adamlardı óz tárepine qaratıwǵa, aǵzaların kóbeytiwge urınadı.
Aqıyda máselelerinde de hǝdden zıyat berilgen salafiyler «hijrat etpegenler kápir» degen sɵzin adamlar ishinde keń tarqatqan hám tarqatıp júrmekte. Olar bul túsinikti másele dálil hám hújjet penen túsinbegen yamasa túsinsede tǝn almaytuǵınlar bolıp tabıladı. Buzǵınshıǵa qaratılǵan, irtkishi, buzǵınshı topar hám aǵım wákilleri tárepinen kápir jurtında turıw kúfir bolıp tabıladı, hijrat qılıw parız bolıp tabıladı degen pikir uqtırılǵan. Biraq qaysı dálil bunı talap etiwin hám eń áhmiyetlisi, hijrattı qay jerge etiwin bayanı kelmegen.
Hákim ibn Muawiyadan, ol óz atasınan ráwiyat etken hádislerinde Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam aytadı: «Musılmannıń barlıǵı musılmanǵa haram bolıp tabıladı. Olar eki bir-birine járdemshi biradar. Allah taala múshrikten, musılman bolǵanınan keyin sol múshriklerdi tárk etip musılmanlarǵa kelmegenshe, ámeldi qabıl etpeydi», dedi». Nasaiy hám Ibn Hibbon ráwiyat etken.
Áhli súnna wál jámáát raddiyası: Ibn Abbas razıyallahu anhudan ráwiyat etiledi: Rasulullah sallallahu alayhi uasallam: «Fathtan keyin hijrat joq», dedi». Imam Buxariy hám Muslim ráwiyat etken.
Alımlar bul hádis ulıwma hám ózinen aldın kelgen hijratqa dárek etiwshilerdi nasih etiwshi bolıp tabıladı, deydi. Sonıń menen birge, Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam musılman bolǵan arablardı ózleri tárepine hijrat etiwge buyırmaǵan hám óz jurtlarında turıwın biykar etpegen». Bul, takfirshılardıń sɵzine kúshli raddiya boladı.
Álbette, hijratqa tiyisli dáliller tek joqarıda bayan etilgenlerden ibarat emes. Bul másele boyınsha olardıń hámmesin úyrenip shıqqan ulamalar tómendegi húkimdi bayanlaǵan.
Jurtımızda búgingi kúnde musılman xalqımız ushın meshitlerdiń xızmet etip turǵanlıǵı, jurtımızdaǵı ul hám qızlar ushın orta-arnawlı islam bilim jurtları, mámleketimizde qurılıp atırǵan islam mádeniyat hám ruwxıylıq orayları, jurtımız boylap barlıq orınlarda diniy ibadatlar emin-erkin orınlanıp atırǵanlıǵı, isenim erkinliginiń insandı quwandıratuǵın dárejede keń támiyinlengenligi. Buzǵınshılıqqa qaratılǵan topar hám aǵım wákilleriniń ǵǝrezli ideyaları tiykarsız ekenligin kórsetedi.
Alımlar aytadı: Solay, eken, tiykarınan musılman bolǵan ellerde namazın oqıp, orazasın tutıp, basqa ózine farzi ayn bolǵan húkimlerge ámel etip júrgen musılmanlardı «Hijrat etpeseń, kápir bolasań!» dew qáte bolıp tabıladı, degen.
Joqarıda keltirilgen maǵlıwmatlardan hám dáliyllerden juwmaq shıǵarıp, jaslarımız hámde xalqımızdıӊ arasında usınday qálbeki salafiylik aǵımına isenip júrgenler bolsa, bul nadurıs jolınan qaytıp, Allah taala óziniӊ hidayat jolına baslawın sorap qalamız.
Muhammad ibn Ahmad al-Beruniy orta arnawlı islam bilim jurtı direktorı J.Abdirazakov