MUHAMMMAD IBN AHMAD AL-BERUNIY” ORTA ARNAWLÍ ISLAM BILIM JURTÍ

Bilim jurtında talabalar zaman talaplarına say bilim alıwı ushın barlıq qolaylıqlar jaratılǵan. Atap aytqanda, eń zamanagóy oqıw quralları menen támiyinlengen oqıw xanaları, málimleme-resurs orayı, dáretxana, asxana, jataqxana, sport zalı, mini futbol maydanshası, salamatlıq xanası, shashtárezxana bar.

“Quranı kárim hám tájwid” pullı oqıw kursları

Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń “Diniy-aǵartıwshılıq tarawınıń jumısın túpkilikli jetilistiriw ilajları haqqında”ǵı 2018-jıl 16-apreldegi PP-5416-sanlı Pármanı menen tastıyıqlanǵan ilajlar Baǵdarlamasınıń 6-bántinde belgilengen wazıypalardıń orınlanıwın támiyinlew maqsetinde Ózbekstan musılmanları mákemesiniń 2018-jıl 30-apreldegi 01A/056-sanlı buyrıǵı tastıyıqlanǵan. Usı múnásibet penen Muhammad ibn Ahmad al-Beruniy medresesinde 2018-jıl 10-iyunnan baslap “Quranı kárim hám tájwid” úyretiw boyınsha pullı oqıw kursları shólkemlestirildi.

Málimleme resurs orayı

Muhammad ibn Ahmad al-Beruniy” orta arnawlı islam bilim jurtınıń málimleme resurs orayı fondında jámi 17756 kitap saqlanbaqta. Sonnan, 1505 ulıwma bilimlendiriw ádebiyatları, 4085 arnawlı pánlerden sabaqlıqlar, 764 sociyallıq-ekonomikalıq ádebiyatlar, 7340 ilimiy-ǵalabalıq ádebiyatlar, 919 elektron ádebiyatları quraydı.

Kurslar

2018-jıl 10-iyunnan baslap “Quranı kárim hám tájwid” úyretiw boyınsha pullı oqıw kursları shólkemlestirildi.

Talabalar

Búgingi kúnge kelip bilim jurtında 148 talabaǵa 21 oqıtıwshı tárepinen tálim-tárbiya berip kelinbekte.

Jetiskenliklerimiz

Bilim jurtı oqıtıwshıları hám talabaları ótkerilip kelinetuǵın túrli tańlawlarda qatnasıp joqarı orınlardı iyelep kelmekte.

INGLIS TILINDEGI ARABSHA SÓZLER

Házirgi kúnde dúnyada bes yarım mıńnan artıq til bar. Arab tili eń kóp tarqalǵanı bolıp, jer júzinde eki milliardqa jaqın musılman kúndelikli ibadatları hám túrli diniy qádiriyat hám úrp-ádetlerdi atqarıw ushın usı tilge múrájat etedi.

Búgingi kúnge kelip, shama menen 25 ke jaqın mámlekette arab tili rásmiy til sıpatında tán alınǵan. Maǵlıwmatlarǵa kóre, dúnya xalqınıń yarım milliardqa jaqını arab tilinde sóylesedi. Óz náwbetinde, bul til dúnyada kóp sóylesiletuǵın besinshi til esaplanadı.

Inglisler sóylesip atırǵanında arabsha sóz qollanıwın bilesiz be? Arab tilinen inglis tiline qanday sózler ótiwi múmkin?

Íqtıyarsız qıyalıńızǵa Quran, hádis, súnnet, mázhab yaki soǵan uqsas diniy atamalar keledi. Shama menen inglis tilindegi mıńǵa jaqın sóz arab tilinen kelip shıqqanı aytıladı. Olar: azıq-awqat hám ishimlikler, medicina hám ilimiy atamalar, haywanat hám ósimlikler, sonday-aq, biz paydalanatuǵın kúndelikli predmetlerdi óz ishine aladı.

Inglis tiline kirip kelgen arabsha sózlerdiń úlken bólegi kóp jıllıq xalıqaralıq sawda, jańalıqlar hám migraciya nátiyjesi sanaladı. Tariyxshı hám lingvistlerdiń shamalawlarına kóre, bir neshe ásirler aldın ispanlar arabsha sózlerdi ózlestirgen hám qollana baslaǵan. Bul ózgeris eramızǵa shekemgi 700-jıllarda baslanǵan bolıwı múmkin. Bazı inglisshe sózler arabsha sózlerdiń kelip shıǵıwı tikkeley bolsa, basqaları  arab tilinen latın, túrk yaki francuz kibi eski Evropa tilleri arqalı ótken. Buǵan algebra hám admiral sózleri mısal boladı. Tómende ayırım mısallardı keltirip ótemiz:

Sugar  سُكر (Sukkar) sheker,

Salad  سلاطة (Salot) salat,

Earth  أرض (Ardz) jer,

Cotton  قطن  (Qutunun) paxta,

Algebra  الجبر (Al-jabr) algebra,

Story  أسطورة (Satrlar) hikáya,

Jasmine ياسمين  (Yasmin) jasmin,

Safari  صفر (Safar) sapar,

Sheck  شيك (Chek)  chek,

Zero صفر (Cifr) nol,

Alcohol  الكحول (Al-Kuhl) alkogol,

Soda صودا (Soda) soda,

Coffee قهوة (Qaqwa) kofe

Inglis tiline kofe sózi italyan tilindegi túrkshe qahva (kahve) sózinen kelip shıqqan caffè sózinen kirip kelgen. Al, túrkler bul sózdi arablarlardıń qahwa (قهوة) sózinen alǵan.

Paxta (Cotton) قطن (Qutnun)

Evropalılar arab sawdagerleri menen sawda-satıq júrgizgenligi sebepli amerikalılar da, evropalılar da arab tilindegi qutn قطن (qutn) sózin qabıl etken.

Limon (Lemon) ليمون

Zamanagóy arab ádebiy tilinde limon sózi laymuun (laymuun) ليمون dep aytıladı.

Shaxmat (Checkmate) شاه مات

Check sóziniń dáslepki mánisi shaxmat oyını menen baylanıslı bolǵan; shax (Checkmate) qarsılasınıń patshasın qáwip astına qoyıp, onı júris imkaniyatınan ayırǵan oyınshı utısqa erisken esaplanadı. Yaǵnıy, shah hám mat, “shah hesh nárse qıla almaytuǵın halatta qaldı”). Waqıt ótken sayın shah hám mat búgingi kúnde qollanılatuǵın “shaxmat” – “checkmate” kórinisine keldi.

Matrac/ (Mattress) مطرحه

Kópshikler taslanatuǵın tósektiń arabsha atı matrah (matrah) مطرحه  bolǵan.

Divan (Sofa) سوفا

“suffa” (“tas yaki aǵashtan islengen sıpa”)

Gibraltar Gibraltar  جبل طارق‎ "Jabal at-Tariq" (Tariq tawı)

Ataqlı "Gibraltar buǵazı" kelip shıǵıwı batıs ellerinen bolǵan arab áskerbasshısı Tariq ibn Ziyad húrmetine sonday dep ataladı. Negizinde (rus. Djebel Tarik),  «Gora Tarika», (arab. جبل طارق‎) "Jabal at-Tariq" (Tariq tawı) lingvistikadaǵı dissimilyaciya sebepli "Gibraltar" bolıp qalǵan.

    Dál sonday "admiral" sózi de negizinde امير والبحر

"ámir al-bahr" (teńiz ámiri) birikpesiniń dissimilyaciyaǵa ushırap ózgergen kórinisi.

Juwmaqlap aytatuǵın bolsaq, inglis tiline basqa tillerden kirip kelgen gózzal sózler kóp. Kórip shıqqanımız arab tilinen tuwrıdan-tuwrı alınǵan sózlerdiń ayırımları edi.

Derekler tiykarında

Nókis Muhammad ibn Ahmad al-Beruniy

atındaǵı islam bilim jurtı oqıtıwshısı Bahadır Abdiramanov tayarladı.