Alixontura Saǵuniy ózbek ádebiyatı hám islam aǵartıwshılıǵı tarawında úlken úles qosqan shaxslardan biri bolıp esaplanadı. Onıń ómiri, dóretiwshiligi hám shıǵarmaları milliy aǵartıwshılıqtıń rawajlanıwına úlken tásir kórsetken. Sonday-aq, ol óz shıǵarmaları arqalı xalıqtı bilimli bolıwǵa, ruwxıylıqtı ústin qoyıwǵa shaqırǵan.
Birinshiden, Alixontura Saǵuniy 1885-jılı Ferǵana oypatlıǵında tuwılǵan. Onıń balalıq jılları ilim alıw hám islamlıq bilim alıw menen ótken. Sonıń menen birge, ol jaslıǵınan-aq ilimge hám aǵartıwshılıqqa bolǵan qızıǵıwshılıǵı menen ajıralıp turǵan. Házirgi waqıtta, ol óz bilimlerin jáne de tereńlestiriw maqsetinde túrli medreselerde bilim alǵan.
Sonı atap ótiw kerek, ol tek bilim alıwǵa ǵana emes, al onı xalıq arasında tarqatıwǵa da ayrıqsha itibar qaratqan. Sol sebepli, ol ózine tán aǵartıwshı shaxs sıpatında tanılǵan. Ol óziniń dóretiwshilik jumısı dawamında jámiyettiń rawajlanıwına úles qosıwǵa umtılıp, zıyalılar qatarında óz ornın tapqan.
Bunnan tısqarı, onıń dóretiwshiligi hár qıylı tarawlardı qamtıp alǵan. Ol tek ǵana diniy shıǵarmalar jazıw menen sheklenip qalmastan, tariyx, ádebiyat hám medicina tarawlarında da belsendi dóretiwshilik penen shuǵıllanǵan. Ásirese, ol Ámir Temur hám Islam tariyxı haqqında jazǵan shıǵarmaları menen belgili bolǵan. Sonday-aq, onıń dóretiwshiliginde aǵartıwshılıq ruwxı ústin bolıp, ol shıǵarmaları arqalı jaslardı ilim hám mánawiyatqa shaqırǵan.
Sonı da atap ótiw zárúr, onıń shıǵarmalarında tariyxıy waqıyalar haqıyqatqa jaqın tárizde sáwlelendirilgen. Ol hár qıylı derekler tiykarında tallap, óz dáwiriniń jámiyetlik-siyasiy waqıyaların sáwlelendirgen. Onıń dóretiwshiligi islamıy qádiriyatlardı úgit-násiyatlaw menen birge, adamgershilik hám ádillikke shaqırıwǵa baǵdarlanǵan.
Aytıw múmkin, Alixontura Saǵuniydiń shıǵarmaları keń qamtıwlı hám hár qıylı temalardı óz ishine aladı. Atap aytqanda, ol tómendegi áhmiyetli shıǵarmalardı jazǵan yamasa awdarǵan:
"Tarixi Muhammadiy" - Payǵambarımız Muxammed sallallaxu alayhi wasallamnıń ómiri hám siyratı haqqında jazılǵan tariyxıy-diniy shigarma.
"Túrkstan qayǵısı" - Avtordıń eske túsiriw kitabı bolıp, ol Shıǵıs Túrkstandaǵı milliy-azatlıq háreketlerin sáwlelendiredi.
"Devoni Soguniy" - Avtordıń qosıqlarınan ibarat toplam.
"Shifo ul-ilal" - Túrli keselliklerdi emlew usılları haqqında maǵlıwmat beriwshi shıǵarma.
Sonıń menen birge, onıń shıǵarmaları islam aǵartıwshılıǵı hám tariyxtı úyreniwde áhmiyetli dárek bolıp esaplanadı. Ol tek ǵana óziniń shıǵarmaları emes, al awdarmaları arqalı da ózbek xalqın ilim hám aǵartıwshılıqqa shaqırǵan.
Juwmaqlap aytqanda, Alixontura Saǵuniy ózbek ádebiyatı hám aǵartıwshılıq háreketinde áhmiyetli orın tutqan shaxslardan biri bolıp esaplanadı. Onıń ómiri aǵartıwshılıqqa baǵıshlanǵan bolıp, dóretiwshiligi bolsa ilim hám ruwxıylıqtı úgit-násiyatlawǵa qaratılǵan. Onıń shıǵarmaları búgingi kúnde de áhmiyetliligin joǵaltpaǵan bolıp, keleshek áwlad ushın sheksiz ruwxıy miyras esaplanadı. Sonlıqtan, onıń dóretiwshilik miyrasın úyreniw hám onnan sabaq alıw hár bir aǵartıwshı insannıń minneti bolıp esaplanadı.
Umirzakov Jumabay Umirzakovich
Muhammad ibn Axmad al Beruniy medresesi direktorınıń ruwxıylıq hám aǵartıwshılıq boyınsha orınbasarı