Maxmudxoja Bexbudiy (1875-1919) — XX ásirdiń basındaǵı Orta Aziyadaǵı jáditshilik háreketiniń kórnekli wákili, aǵartıwshı, dramaturg, publicist hám jámiyetlik isker bolıp, házirgi Ózbekstannıń Samarqand qalasında dúnyaǵa kelgen. Ol diniy tálim alıwı menen birge, zamanagóy bilimlerdi de úyrenip, sol dáwirdegi progressiv ideyalardı ózlestirdi. Bexbudiy Orta Aziya mádeniy hám siyasiy turmısında tereń iz qaldırǵan ullı tulǵalardıń biri sıpatında tariyxta qaldı.
Dramaturgiya tarawındaǵı jetiskenlikleri
Bexbudiydiń ádebiy miyrasınıń eń áhmiyetli bólegi onıń dramaturgiyalıq shıǵarmaları bolıp tabıladı. Onıń 'Padarkush' (1913) atlı pesası túrkiy tilles xalıqlar arasında birinshi realistlik drama dep bahalanadı. Bul tariyxıy shıǵarma arqalı ol jas áwladtı bilimge shaqırıp, nadansızlıqtıń awır aqıbetlerin kórsetti. 'Padarkush' draması sol dáwirdegi jámiyettiń ótkir sociallıq máselelerin kóterip, eski dúnyaqarastıń sheklewleri menen jas áwladtıń talpınıslarınıń qarama-qarsılıǵın ashıp berdi.
Publicistikalıq iskerligi
Bexbudiydiń miyrasınıń ekinshi áhmiyetli tárepi – onıń publicistikalıq jumısları. Ol 'Oyna' ('Zerkalo') gazetasın hám 'Samarqand' jurnalın járiyaladı, olar arqalı jáditshilik ideyaların keń tarqattı. Onıń maqalalarında milliy oyanay ideyaları, ulıwma progress máseleleri, xalıqtı aǵartıw, bilim beriw sistemasın reformalaw sıyaqlı aktual temalar kóterildi.
Pedagogikalıq miynetleri hám oqıw qollanbaları
Bexbudiydiń ádebiy miyrasınıń úshinshi áhmiyetli tárepi – onıń pedagogikalıq miynetleri. Ol 'Birinshi muallim' ('Birinshi muǵallim') oqıwlıǵın jarattı, bul túrkiy tilles xalıqlar arasında jańa metodika menen oqıtıwǵa arnalǵan dáslepki ádebiyatlardıń biri boldı.
Filosofiyalıq-etikalıq qarasları
Bexbudiydiń ádebiy miyrasında onıń filosofiyalıq-etikalıq qarasları da úlken orın aladı. Ol óz shıǵarmalarında adamgershilik hám ádep-ikramlılıq máselelerin kóterip, jas áwladtı óz xalqınıń mádeniyatı hám dástúrlerin húrmetlewge shaqırdı.
Tariyxıy-mádeniy miyrası hám házirgi áhmiyeti
Bexbudiydiń miyrası túrkiy tilles xalıqlardıń XX ásirdegi mádeniy hám intellektual tariyxınıń ajıralmas bólegi bolıp esaplanadı. 1919-jılı Buxara ámirliginiń tárepdarları tárepinen óltirilgennen keyin, onıń shıǵarmaları uzaq waqıt boyı tıyım salınǵan bolsa da, búgingi kúnde onıń ádebiy miyrası qaytadan izertleniwde hám úyreniwde.
Bilim jurtı oqıtıwshısı X.Muxammatdinov