Oʻrta Osiyo zamini necha-necha olimu-ulamo, fozilu-fuzalolarning beshigini tebratib, jahon sahnasiga olib chiqqani, diniy va dunyoviy ilmlarining asoslari ham aynan mana shu yurtda yaratilgani, sayqal topgani hozirda barchamizga malum. Shunday ekan, buyuk ajdodlarimiz qoldirgan benazr bolylik ilmiy va madaniy merosni koʻz qorachiǵiday avaylab asrash, ularni oʻrganish biz avlodlar uchun ham farz ham qarz. Zero, “jamiyat taraqqitining asosi, uni muqarrar halokatdan qutqarib qoladigankuch bu marifatdir. Oʻzlikni anglash tarixni bilishdan boshlanadi”.
Hirot shahrida voyaga etgan zabardast allomalardan biri mutakallim, muhaddis, faqih, mufassir va sufiy Mulla Ali Qoriydir. Uning toʻliq nomi Shayx Nuriddin Abul Hasan Ali ibn Sulton Muhammad al-Qoriy al-Hiraviy al-Makkiy al-Hanafiy boʻlib, zamonasining etuk olimi boʻlganidan islom olamida “Mulla Ali Qoriy” Nomi bilan tanilgan. “Ali Qoriy” nomi esa unga qiroat ilmida mozir boʻlgani va Quronni nihoyatda chiroyli ovoz bilan tilovat qilgani uchun berilgan. Shuningdek oʻz davrida ulomalar orasida nuriddin va Abul Hasan nomi bilan tanilgan.
Allomaning tuǵilgan yili haqida manvalarda aniq malumotlar uchramaydi, faqat bazi manbalardatemuriylar hukmronligi davrida, XV asrda yashab-ijod qilgani qayd etilgan. Lekin mabalarda uni Hirotda tuǵilgani, keyinchalik makkaga koʻchib oʻtib, oʻsha erda muqim yashab qolgani va 1014/1606 yili shavvol oyida makka shahrida vafot etgani takidlanadi. Bazi rivoyatlarda allomaning makka hududidagi “Muallat” degan joyga dafn qilingani aytiladi.
Imom Ali qoriyning Hirotda ulǵayadi va oʻsha erda ilm tahsilini boshlaydi. Shayx Muiniddin ibn Hofiz Zayniddin Hiraviydan tajvid qoydalari va qiroat ilmini oʻrganib, qurni karimni toʻla yod oladi. Shuningdek boshqa ilmlarni ham zamonasinig taniqli olimlaridan oʻzlashtiradi. Allomaning talabalik vaqtlari temuriylar sulolasi hukmronlik qilgan davrga toʻǵri keladi. Hirot shahri esa davlat poytaxtiva madaniyat markazi boʻlgan.
Olimning yashash davri hirot ilmu-fanining inqirozi va orqaga qaytgan davriga toʻǵri keladi. Islomshunoslik nomi bilan mashhur boʻlgan, Safaviylardan boʻlmish Shoh Ismoil ibn Haydar hukmronligi paytida rofiziylarning qoʻli baland kelib, aqidalari keng tarqala boshlaganidan soʻng koʻpchilik ulamolar kabi Mulla ali Qori ham chorasizlikdan mamlakatni tark etadi. Tarixchi olimlar Mulla Alining nechanchi yilda oʻz yurtidan chiqqanligini qayd qilishmagan, lekin Makka shahriga kirib borish sanasi hijriy 952 yilga toʻǵri keladi, deb malumot qoldirishgan. Bu emin shaharda alloma yana ilmga shoʻnǵiydi.
U Makka shahriga kirgach turmish tarzi yaxshilanadi. Mulla ali Qoriy mashoyiqlar va olimlar halqasida koʻplab ilmlarni oʻrgandi. Makkada u yana qiroat ilmini oʻrganishni davom ettiradi. Shayx Sirojiddin Umar Yamaniydan etti xil qiroat ilmini tahsil oladi. Shuningdek, u Makka shahrida hadis ilmidan ham saboq oladi. U yana Makka shahrining muftiylaridan Shayx Qutibiddin al- Makkiy va Badriddin ash-Shahobiy al-Hanafiy, Shayx Muhammad ibn Abul Hasan al-Bakriy al-Misriy, Yuusf ibn Abdulloh ar-Rumiylar kabi arab va ajamlar orasida katta hurmat va etiborga ega boʻlgan ulomalardan fiqh, tafsir, qiroat va boshqa bir qancha diniy bilimlardan tahsil olishga muyassar boʻlgan.
Mulla Ali Qori noyob zakovat, oʻtkir zehn, nozik fahmu farosat va komil aql sohibi boʻlgan. Ilm olish yoʻlida unga duch kelgan barcha mashaqqatlarni sabr va matonat bilan engib oʻtgan. Allomaning yuqorida nomlari zikr qilingan barcha ustozlari ishonchli silsila orqali kelayotgan ilm sohiblari boʻlishgan. Alloma mana shunday etuk ustozlardan ilm olish nasib etgan.
Muxamatdinov Hazaratdin