MUHAMMMAD IBN AHMAD AL-BERUNIY” ORTA ARNAWLÍ ISLAM BILIM JURTÍ

Bilim jurtında talabalar zaman talaplarına say bilim alıwı ushın barlıq qolaylıqlar jaratılǵan. Atap aytqanda, eń zamanagóy oqıw quralları menen támiyinlengen oqıw xanaları, málimleme-resurs orayı, dáretxana, asxana, jataqxana, sport zalı, mini futbol maydanshası, salamatlıq xanası, shashtárezxana bar.

“Quranı kárim hám tájwid” pullı oqıw kursları

Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń “Diniy-aǵartıwshılıq tarawınıń jumısın túpkilikli jetilistiriw ilajları haqqında”ǵı 2018-jıl 16-apreldegi PP-5416-sanlı Pármanı menen tastıyıqlanǵan ilajlar Baǵdarlamasınıń 6-bántinde belgilengen wazıypalardıń orınlanıwın támiyinlew maqsetinde Ózbekstan musılmanları mákemesiniń 2018-jıl 30-apreldegi 01A/056-sanlı buyrıǵı tastıyıqlanǵan. Usı múnásibet penen Muhammad ibn Ahmad al-Beruniy medresesinde 2018-jıl 10-iyunnan baslap “Quranı kárim hám tájwid” úyretiw boyınsha pullı oqıw kursları shólkemlestirildi.

Málimleme resurs orayı

Muhammad ibn Ahmad al-Beruniy” orta arnawlı islam bilim jurtınıń málimleme resurs orayı fondında jámi 17756 kitap saqlanbaqta. Sonnan, 1505 ulıwma bilimlendiriw ádebiyatları, 4085 arnawlı pánlerden sabaqlıqlar, 764 sociyallıq-ekonomikalıq ádebiyatlar, 7340 ilimiy-ǵalabalıq ádebiyatlar, 919 elektron ádebiyatları quraydı.

Kurslar

2018-jıl 10-iyunnan baslap “Quranı kárim hám tájwid” úyretiw boyınsha pullı oqıw kursları shólkemlestirildi.

Talabalar

Búgingi kúnge kelip bilim jurtında 148 talabaǵa 21 oqıtıwshı tárepinen tálim-tárbiya berip kelinbekte.

Jetiskenliklerimiz

Bilim jurtı oqıtıwshıları hám talabaları ótkerilip kelinetuǵın túrli tańlawlarda qatnasıp joqarı orınlardı iyelep kelmekte.

IMAM TERMIZIY HÁM HASAN HÁDIS

IMAM TERMIZIY HÁM HASAN HÁDIS

Hádis iliminde «Sihahi sitta» degen termin keń tarqalǵan bolıp, onnan eń sahih hádisler toplamı bolǵan altı kitap túsiniledi. Sol «sihahi sitta» kitaplarınan biri ullı watanlasımız Ábiw Iysa Muhammad at-Termiziydiń «Sunani Termiziy» atlı kitabı esaplanadı.

«Mustalahul hádis» (Hádis terminologiyası)  ilimi hádis ilimine kirisiw retinde qollanılıp, onda hádis kitaplarında qollanılatuǵın istilahlar (terminler), muhaddislerdiń ómiri hám dóretiwshiligi haqqında maǵlıwmatlar hám hádis ilimine baylanıslı basqa da maǵlıwmatlar úyreniledi. Mısal retinle, sahih, hasan, zayıf, munkar, mursal, muzal htb

Bul maqalamızda «Sunani Termiziy»de kóp qollanılǵan eki termin haqqında toqtalıp ótiwge uyǵardıq.

«Sunani Termiziy» kitabında hədislerdiń dərejelerin belgilewde eki sóz dizbegi qollanǵan:

  1. «Bul hədis hasan-cahih» degen sóz dizbegi;
  2. «Bul hədis hasan-sahih-ǵarib» degen sóz dizbegi.

Termiziy ayırım hədislerdi «hasan-sahih» yamasa «hasan-ǵarib» dep, yamasa «sahih-ǵarib» həm «hasan-sahih-ǵarib» dep ataydı. Biraq bul sóz birikpelerin táriyplemeydi. Mısalı, bir hədisti «sahih» dep yamasa «ǵarib» dep ataǵanında, bunıń tariypin aytpaǵan. Bul terminler muhaddisler názerinde túsinikli bolǵanı ushın tariyplewdi maqul kórmegen bolıwı múmkin. Biraq ájeplenerlisi, tek ǵana «hasan»nıń tariypin keltiredi. Bul belgisiz bir atama yamasa jańa bir termin bolǵanı ushın tariyplewge mútájlik sezgen shıǵar, degen pikirdemiz.

Termiziyden aldınǵı muhaddislardiń dóretpelerinde «hasan» sóz dizbegine dus kelgen bolsaqta, biraq hədisti «hasan, sahih həm zayıf» dep úsh bólekke bólip, «hasan» sózin dəslepki mərte ilimiy termin retinde qollaǵan muhaddis imam Termiziy bolıp tabıladı.

Termiziy «hasan» terminin óziniń kitabında bılay táriypleydi: «Bul kitabımızda «bul hədis hasan» degen waqtımızda biz sanadtıń hasan ekenligin nəzerde tutamız. Sebebi ráwiyi ótirikshi dep gúman etilmegen hər bir hədis, eger shazz bolmasa, ol hədis biziń pikirimizge kóre, hasan hádis boladı».

Ibn Salah «Bul hədis hasan-sahih» degen sóz dizbegi haqqında bılay deydi: «Termiziy həm basqalar (Yahya ibn Maiyn, Ibn Ábiy Shayba, Ábiw Áliy At-Tusiy həm usılar sıyaqlı basqa muhaddislardi názerde tutqan) qollaǵan «bu hədis hasan» degen sóz dizbeginde túsiniksizlik bar. Óytkeni «hasan»nıń mərtebesi «sahih»tiń mərtebesinen tómen turadı. Bir hədiste bul eki termindi birden qollanıw aqılıy tárepten durıs emes. Sebebi sahih hádis basqa, hasan hádis basqa.

Ibn Salah bul túsiniksizlik boyınsha bılay juwap qaytaradı:

«Birinshiden: bul sóz dizbeginiń qollanıwı sanadga tiyisli. Hádis eki sanad penen rəwiyat qılınadı. Eger sanadlardıń birewi hasan, ekinshisi sahih bolsa, bul hədisti «hasan-sahih» dep aytıw tuwrı boladı. Yaǵnıy hədis bir sanadqa kóre - hasan, ekinshi sanadqa kóre - sahih boladı.

Ekinshiden: Bul orında «hasan» sózi termin retinde emes, negizgi leksikologiyalıq mánisinde qollanılǵan bolıwı da múmkin. Sózlikte, insanǵa jaǵımlı bolǵan  nársege «hasan» dep aytıladı».

Ibn Salahtıń juwabınıń birinshi bólimine qarsı pikir bildirilgen. Sebebi Termiziy tek bir ǵana sanadı bolǵan hədiske de «hasan-sahih» terminin qollanǵan. Solay eken, «hasan» sózi bul orında leksikalogiyalıq mənisinde qollanganın atap ótiw bul túsiniksizliktiń aldın alıw ushın eń muwapıq jol bolıp tabıladı.

Bunan tısqarı, «sahih-hasan» sóz dizbegi «hasan» menen «sahih» ortasındaǵı bir dáreje, dep aytatuǵın muhaddisler de bar.

Muhammad ibn Ahmad al-Beruniy

orta arnawlı islam bilim jurtı

 mudarrisi  K.Najimatdinov